Çevre ve Orman Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı Prof. Dr. Mustafa Öztürk açıklamasında, 1 litre kullanılmış yağın 1 milyon litre içme suyunu yani 15 kişinin 1 yılda alması gereken suyu içilmez hale getirdiğini ifade etti. Kullanılmış yağların sudaki bitkileri öldürdüğünü, yeraltı ve yüzeysel suları kirlettiğini ve doğal hayatı tehdit ettiğini belirtti.
Aynı zaman da 1 Kg. atık motor yağı su yüzeyinde yaklaşık olarak 90 M2’lik bir yağ tabakası oluşturmaktadır. Su üzerindeki kalın atık yağ tabakası su içerisinde bulunan faydalı mikro organizmaların oksijen alışverişini ve güneş ışığından faydalanmalarına engel olur ve böylece doğal su kaynaklarımız ölmeye başlar. Tek bir değişimlik olan 4 Kg. motor yağı çevreye bilinçsizce bırakıldığında 4.000.000 Kg. içme suyunu mahvetmektedir. Bu miktar 50 kişinin 1 yıllık su ihtiyacıdır. Sanayide kullanılan atık yağlar içinde bulunan Zararlı toksinlerden ve katkı maddelerinden dolayı ciddi bir şekilde hava kirliliğine yol açmaktadır. ABD ve bütün Avrupa ülkeleri yağ imalatlarında geri kazanılmış yağ kullanmaktadırlar. Aynı zamanda Geri kazanılmış yağ fiyatı diğer yağlardan daha uygundur ve Mercedes Benz firması her ürettiği yeni aracında geri kazanılmış yağ kullanmaktadır. Geri kazanılmış yağdan üretilen motor yağı ile yeni üretilen motor yağının standartları aynıdır. Daha temiz ve güzel bir çevre için lütfen sizde geri kazanılmış yağ kullanın.
Atık Yağ ÇED Gerekli Değildir
Belgesi
EPDK Yağ Belgesi
Bitkisel ve Hayvansal Atık Yağlar
Bitkisel ve hayvansal yağ
atıkların kalorileri çok yüksektir. Bu atık
yağlar, suya, kanalizasyona döküldüğü zaman su
yüzeyini kaplar, su sistemine zarar verir,
havadan suya oksijen transferini önler, zamanla
suda bozunarak sudaki oksijenin tükenmesini
hızlandırır. Atık su arıtma tesisinin işletme
maliyetini artırır. Atık su kanal borularına
yapışarak boru kesitinin daralmasına ve
tıkanmasına neden olur. Kullanılmış bitkisel
yağlar atık su kirliliğinin %25 ini
oluşturmaktadır. Denize, akarsuya ve göle ulaşan
bitkisel atık yağlar, kuşlara, balıklara ve
diğer canlı türlerine zarar vermektedir.
Yukarıda sıralanan olumsuzluklardan dolayı
Gelişmiş Ülkelerde kullanılmış bitkisel ve
hayvansal yağların kanalizasyona, yüzeysel
sulara dökülmesi yasaktır.
Çevre ve insan sağlığına zarar vermeden geçici depolanmasını, taşınmasını, bertaraf edilmesini, Atık yağların yönetiminde gerekli teknik ve idari standartların oluşturulmasını, Geçici depolama ve geri kazanım tesislerinin kurulması ve bu tesislerin çevreyle uyumlu yönetimi için buna yönelik prensip, politika ve programların belirlenmesi için hukuki ve teknik esasların düzenlenmesini, sağlamaktır.
Atık Yağın genel tanımı : Kullanılmış taşıt yağları (benzinli motor, dizel motor, şanzıman ve diferansiyel, transmisyon, iki zamanlı motor, hidrolik fren, antifiriz, gres ve diğer özel taşıt yağları); endüstriyel yağları, (hidrolik sistem, türbin ve kompresör, kızak, açık-kapalı dişli, sirkülasyon, metal kesme ve işleme, metal çekme, tekstil, ısıl işlem, ısı transfer, izolasyon ve koruyucu, pas ve korozyon, izolasyon, trafo, kalıp, buhar silindir, pnömatik system koruyucu, gıda ve ilaç endüstrisi, genel amaçlı, kağıt makinesi, yatak ve diğer özel endüstriyel yağları ve endüstriyel gresleri) özel müstahzarları (kalınlaştırıcı, koruyucu, temizleyici ve benzeri) ve kontamine olmuş yağ ürünlerini, ifade eder.
Atık yağların yönetimine ait ilkeler;
- Atık motor yağları dahil atık yağlar ile bu yağların işlenmesi sonucu çıkan atıkların çevreye zarar verecek şekilde sahada boşaltılması veya yenisi ile değiştirilmesi, depolanması, doğrudan veya dolaylı bir biçimde yüzeysel sular ile yeraltı suyuna, denizlere, drenaj sistemleri ile toprağa verilmesi ve mevcut düzenlemeler ile belirlenen limitleri aşarak hava kirliliğine neden olacak şekilde işlenmesi yasaktır.
- Atık yağlara su, çözücüler, PCB/PCT, toksik ve tehlikeli maddeler ile diğer maddelerin ilavesi ve farklı kategorilerdeki atık yağların birbiriyle karıştırılmaması gerekmektedir.
- Atık yağ oluşumunun kaynağında en aza indirilmesi, üretiminin kaçınılmaz olduğu durumlarda öncelikle atık yağların geri kazanımı amacıyla rejenerasyonu ve rafinasyonu esas alınmştır.
Atık yağlar ile ilgili genel uyarılar :
Almış olduğunuz ürün, kullanım süresi dolup, atık yağ haline geldiğinde insan ve çevre sağlığının korunması amacıyla en yakınınızda bulunan atık yağ geçici depolama, geri kazanım veya bertaraf tesisine teslim edilmesi gerekmektedir. Bu amaçla;
1- Atık yağ temiz, boş ve ağzı sıkı şekilde kapatılabilir, geniş ağızlı olmayan, sızdırmaz, yere |dökülmesine neden olmayacak bir kaba, mümkünse kendi orijinal kabına koyunuz.
2- Atık yağa kesinlikle benzin, fuel oil, deterjan, boya, çözücü, antifriz veya mazot gibi başka sıvı karıştırmayınız, kesinlikle toprağa, suya, kanalizasyon sistemine, çöp konteynerine v.b. ortama dökmeyiniz, soba ve kazanlarda yakmayınız.
3- Yağ filtresini plastik, yırtık olmayan ve yırtılmaya ve delinmeye dayanıklı polietilen plastik bir torbaya koyunuz.
Atık yağı ve yağ filtresini gelişigüzel herhangi bir yere bırakmayınız, bu kapları çocuklardan uzak tutunuz ve 24 saat içinde en yakın atık yağ geçici depolama, geri kazanım veya nihai bertaraf tesisinde |sorumlu operatöre ücretsiz olarak teslim ediniz.
- Atık yağı toprağa, suya, kanalizasyona ve çöpe dökmeyiniz.
- Herhangi bir petrol ürünü veya kimyasal ile karıştırmayınız.
- Soba ve kazanlarda yakmayınız.
- Temiz, sağlam ve ağzı sıkı şekilde kapatılmış bir kap içinde en yakın atık yağ toplama noktasına ücretsiz olarak teslim ediniz.
- Çocuklardan uzak tutunuz.
Yağların bertaraf edilmesi "Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği" ne uygun olarak gerçekleştirilmeli, yağların özellikle kanalizasyon, su ve su kanalları ile toprağa karışması önlenmelidir.
Tüm ekipman ve gereçler ile çalışırken "İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü"nde belirtilen standartlara uyulmalı ve tüzükteki periyodik bakım ve kontrol prosedürleri yerine getirilmelidir.
Sağlıklı ve emniyetli bir iş ortamı sağlamak ve sürdürebilmek için çalışma ortamı düzenli aralıklarla denetlenmeli ve var ise eksik ekipmanlar tamamlanmalıdır.
TEHLİKELİ ATIK NEDİR?
Düşük dozlarda bile insanlar ve hayvanlar için öldürücü
İnsan ve diğer canlı formlar için toksik kanserojen ,mutajen ve teratojen etkiye sahip
Düşük sıcaklıklarda alevlenebilme özelliği olan
Patlayıcı,korozif ve reaktif maddelerdir
Uygun arıtma, depolama, taşıma ve bertaraf yapılmadığı zaman insanların ölümüne, yaralanmasına ve hastalıklara yada çevrenin zarar görmesine neden olabilecek katı, sıvı ve gaz halindeki atıklar Tehlikeli Atıklar olarak adlandırılır.
Bir atığın tehlikeli olup olmadığına karar vermede esas alınan kriterler, atığın bileşimi, atık içindeki bileşenlerin miktarları, atık içindeki bileşenlerin kimyasal reaktifleri, atığın fiziksel durumu, atığın çevredeki etkileri ve kalıcılığı şeklinde özetlenebilir. Kısaca tehlikeli atık, zararlı madde içermesi veya kimyasal reaksiyon ortaya çıkarması nedeniyle katı atık ile birlikte bertaraf edilemeyen atıktır.Tehlikeli Atık Kategorileri Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği EK-5 te bulunmaktadır.
TEHLİKELİ ATIK TAŞIMA
Tehlikeli Atık Taşıma 27 Ağustos 1995 tarih ve 22387 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ile atıkların taşınması için zorunlu oluşturulan bir nakliye türü olup aynı yönetmelik kapsamında atık üreticisi ve ara depolama ,geri kazanım ve/veya bertaraf tesislerine getirilen yükümlülüklerin paylaşımı anlamında bir hizmettir.Tehlikeli atıkların nakliyesi atık yönetiminin önemli bir bölümünü teşkil etmektedir.Yönetmeliğin İlkeler Madde 5 d fıkrasında belirtildiği üzere -Atıkların yarattığı çevresel kirlenme ve bozulmadan doğan zararlardan dolayı atık üreticileri, taşıyıcıları, bertaraf edicileri kusur şartı aramaksızın sorumludurlar-atık taşıyıcısı da müteselsilen atık yönetiminde sorumludur.Bu nedenle tehlikeli atık taşıma ,atığın güvenli ve kaliteli hizmetle, yasal ve optimum yoldan (seyir sırasında geçen sürenin güvenlik şartlarından taviz verilmeden kısaltılması) atık üreticisi tarafından tespit edilen yere ulaştırılmasıdır.Tehlikeli atık taşıma işlemi yönetmelikte çalışma şekli ve yükümlülükleri belirlenmiş üç ana unsurdan meydana gelmektedir.
NAKLİYE FİRMASININ SEÇİMİ
Tehlikeli atık taşımacılığı ve bertarafının mevzuata uygun yapılması büyük önem taşımaktadır.Usulsüz taşıma yada usulsüz bertaraf tespiti firma itibarını maddi ve manevi olarak sarsan yasal ve cezai işlem gerektirir.Bu nedenle seçilen firmanın yasal prosedürü düzgün olarak işlemesini sağlayacak ve tüm işlemleri takip edebilecek ehliyette ve kapasitede olması gerekir.
Tehlikeli atık taşıma yapmayı yüklenen firma ,atık yönetiminde belirlenen yükümlülüklerden atığı aldığı noktadan teslim ettiği noktaya kadar sorumlu olduğunun bilincinde olmalıdır.Bir anlamda nakliye süresince atık üreticisiyle sorumlulukları paylaşma durumundadır.
Nakliye firmasının seçiminde uygulanacak en sağlıklı yöntem genelde uygulandığı şekilde değil kalite,hizmet,güvenlik ve sorumluluk bilincinin birim nakliye bedeli maliyetinin önünde olmasıdır.Çünkü firma lisansı ,firma yeterliliği araştırılmadan bir sürücü ve bir araç ile başvuran her kişi veya kuruma verilebilir.Bu nedenle;
Taşımacılık firmasının mutlak suretle Tehlikeli Atık taşımacılığına dair lisansı olmalıdır.
Taşımacılık firması lisanslı araçlarla ve Tehlikeli Madde Taşıma Sertifikalı sürücüler ile çalışmalıdır.
Taşıyıcı firmaya verilmiş olan referanslar mutlaka kontrol edilmelidir.
Firması seçiminde, 3.Şahıs sorumluluk sigortası kapsamında taşımacılık yapan firmalar tercih edilmelidir.
Araçlar için TSE'den Araç Uygunluk Belgesinin alınmış olması gerekir.Alınan Uygunluk Belgesi ile Çevre İl Müdürlüğü'ne müracaat edilir .Çevre İl Müdürlüğü'nün yetkili kişileri tarafından belirlenen kriterlerin sağlanması anlamında araç ve donanımı kontrol ettirilmiş, uygunsuz bir koşul yoksa araç lisanslandırılmış olmalıdır.
Lisansın alınmasında esas olan herhangi bir konunun değişiminde Çevre İl Müdürlüğü konu hakkında bilgilendirilir.
Alınan lisans hiçbir koşulda başka kişi ve kuruluşlara devredilemez.
Taşıyıcı firma mevzuatı takip ederek değişiklikleri izlemeli,yapılan değişikliklere göre ilave tedbirler almalı ve atık üreticilerine bilgi vermelidir.
ATIĞIN TAŞIMAYA HAZIRLANMASI
Üretici atıkla ilgili sorumlu kişi veya kurum belirlemelidir.
Üretici,atığın envanteri çıkarılarak atığın geri kullanımına geri kazanımına veya bertarafına karar verir.
Atık üreticisi analiz sonucu tehlikeli olduğu belirlenen atığın gönderileceği yer tespit eder.
Atığın kabul edildiği tesisin uygun gördüğü ambalajlama etiketleme vb kriterler üretici tarafından tesisten talep edilip uygulanmalıdır.
Firmanın atıklarla olan tüm bilgiler kayıt altına alınmalıdır.
Üretici atık beyan formlarını zamanında Bakanlığa bildirmelidir.
Yükleme işlemi üreticisinin sorumluluğunda olduğundan yükleme sırası ve yükleme şeklinde tüm emniyet kurallarına uygunluğu sağlanmalıdır.
Sürücü , istendiği takdirde sorumlulara göstermek üzere eksiksiz hazırlanmış belgeleri hazır bulundurmak zorundadır.
Sürücü ,atığı hazır hale getirmekten,yüklenen atığın cinsine göre tehlikelilik işaretlerinin uygun yerlere yerleştirilmesinden sorumludur.
Atık üreticisinin talep etmesi halinde bedel karşılığında ayrı bir hizmet olarak da taşıyıcı firma tarafından atıklar beyana hazırlanabilir, yükleme işlemleri yapılabilir veya yaptırılabilir.
ATIĞIN TAŞINMASI İLE İLGİLİ BELGELER
Atığın istenilen tesise ulaştırılması sonucu ulusa atık taşıma formu ve sevk irsaliyesi kopyaları ile diğer belgelerin atık üreticisine en kısa zamanda ulaştırılması gerekmektedir.
Otoritenin istediği an bu belgelere ulaşmasına olanak sağlanması anlamında belgelerin kopyaları en az 3 yıl saklanmalıdır.
Atık üreticisi hakkındaki bilgi ve belgeler otoritenin dışında kesinlikle 3. şahıslara verilmemelidir.
Araçta bulunması gereken evraklar:
Firma ve araca ait lisans belgelerinin onaylı fotokopisi
Atığın fiziksel ve kimyasal özelliği ile kaza anında yapılacak ilk yardım ve müdahaleye ilişkin bilgileri içeren "Türkçe bilgi formu" ve "Kaza Talimatları"
Aracın fenni muayenesinin yapıldığına dair belge
Ulusal Atık Taşıma Formu
Kaza veya arıza durumunda acil haber verilecek güvenlik ve yardım telefon numaraları şoför mahallinde ön yüzü şoföre dönük şekilde asılmalıdır.
ARAÇ DONANIMI
Atığın taşınacağı araçta tüm koruyucu ekipmanlar temin edilmiş olmalıdır.
İstenilen zamanda taleplerin karşılanması için araçların ve işin özelliğine uygun olarak bulundurulan ekipmanların periyodik bakımları yapılmalıdır.
Taşınan atığı belirleyen tehlikelilik işaretlerinin bulundurulması yerinde ve zamanında kullanılması gerekmektedir.
Araçta ,atık üreticisi ile yapılan sözleşmede, atık üreticisince istenen ilave ekipmanlar mutlaka bulundurulmalıdır.
:: Araçta bulunması gereken araç/gereç:
Taşınacak atığın cinsine göre kaza anında güvenlik ve müdahale için gerekli malzeme ve gereçler:
En az 2 adet 6 kg.lık yangın söndürücü (Dolu, kullanılır vaziyette ve kolay ulaşılır yerde olmalıdır)
İlk yardım çantası
Araç tekerleği genişliğinde en az bir adet takoz
Kırmızı bayrak
En az iki adet reflektör
Yanıp sönen ışıklı ikaz lambası
Arıza gidermek için avadanlık
Tehlikeli atık işaretleri
Dolu/boş levhası
Plastik el feneri (en fazla 6 Voltluk)
:: Araçta bulunması gereken Kişisel Güvenlik Malzemeleri:
Maske
Eldiven
Koruyucu gözlük
Lastik çizme
İçinde saf su bulunan göz yıkama şişesi
Koruyucu giysi
İkaz yeleği
*** Bu malzemelerden araçtaki her kişi için bir ayrı takım olmalıdır.
ATIK DÖKÜLMELERİ
a- yükleme sırasındaki dökülmeler
b- nakliye sırasındaki dökülmeler
c- boşaltma sırasındaki dökülmeler
Atık sahibinin ,ambalajlanmasının sorumluluğunun atık üreticisi olması nedeniyle yukarıdaki bahsedilen dökülmelerden meydana gelen atıklara yapılacak işlemlerin sorumluluğu da atık üreticisine ait olmaktadır.Eğer bu tür dökülmeler sürücünün kusuru ile oluşmuşsa bu durumda sorumluluk taşıyıcı firmaya aittir.
d- kaza sonucu olan dökülme , saçılma ve yayılma sonucu atığın çevreye verdiği zararlardan, atığın sahibi olması sıfatıyla atık üreticisi sorumludur.Ancak kazada,sürücü ve araç kusuru oranında sorumluluğun bir kısmı taşıyıcı firmaya aittir.
SÜRÜCÜLERİN KONTROL VE DENETİMİ
Tehlikeli madde Taşınması sırasında Tehlikeli Madde Taşıma Sertifikalı sürücülerin kullanılması hususuna dikkat edilmelidir.
Uzun mesafeli taşımalarda sertifikalı yedek sürücüler bulundurulmalıdır.
Firma -araç-gidilen yer arasında iletişimin sağlanabilmesi gerekmektedir.
Taşıma ile ilgili belgeler gerekli yerlere ulaştırılmalıdır.
Yönetmelik gereği daima belgeli taşıma yapılması gerekmektedir.
Atık Üreticisi ve atığın gönderildiği tesisler hakkındaki bilgi ve belgeler yetkili taşıyıcı firma yetkilisinin bilgisi dışında kimseye verilmemelidir.
Talimat dışında herhangi bir durumda nakliyeci firma yetkilisinin bilgilendirilmesi ve yeni talimatlara uyması gerekmektedir.
Nakliyeci firma yetkilisinin talimatı dışında atık herhangi bir yere götürülmemeli veya atılmamalıdır.
Atık üreticisi yetkilileri veya götürülen yerdeki yetkililerin muhatabı sürücüler olmamalı , sürücüye nakliye firması yetkilisi dışında kimse talimat vermemelidir.
Mevzuatta yapılan değişiklikler, tesislerin çalışma şartlarının farklı olması ve olası değişiklikler konusunda sürücülerin mutlaka bilgilendirilmesi gerekmektedir.
TEHLİKELİ ATIK TAŞIMADA KARŞILAŞILABİLECEK SORUNLAR
Tehlikeli atıkların yeni çıkan yönetmeliklerle alt kategorilere ayrılması nakliyeci firmaların farklı ve yeni yaptırımlar sürecine girilmesine neden olmuştur(atık yağlar)
Atık kabul yerleri kendi çalışma şartlarını değerlendirerek nakliyeci firmalardan ve atık üreticilerinden atık yağların taşınması konusunda farklı yaptırımlar isteyebilmektedir.
Yürürlüğe giren yeni Karayolu Taşıma Kanunu'nda nakliye firmalarına gelen koşulların hangisi ve ne kadarının tehlikeli atık taşıma firmalarına ne gibi yükümlülükler getirdiği belirsizdir.Eğer diğer nakliye firmalarını bağlayan şartlara aynen uyulması istenirse şu anda hizmet veren firmalar için zorlayıcı olacak veya bu hizmeti yapamayacak hale getirecektir.
Tehlikeli Atık nakliyesinin özel bir nakliye olması, sorumlulukları nedeniyle taşıyıcı firmaya ilave maliyetler getirmesi anlamında düz nakliye ücretlendirilmesi ile aynı ölçüde düşünülmemesi gerekmektedir.Zira nakliye bedelinde indirim,tehlikeli atık taşımacılığında vazgeçilmeyecek güvenli,emniyetli ve kaliteli hizmette indirim demektir.
Mevcut istatiki verilere göre üretilen atık miktarına göre hali hazırda çalışan nakliyeci firma sayısının çok üstünde firmaya ihtiyaç olması gerekirken mevcut firmalar tam kapasitede çalışamamaktadırlar.
Lisans alma sırasında öne sürülen koşullar firmaları belli bir standarda getirme anlamında olmayıp sadece donanımlarını baz almaktadır.Bu nedenle hizmette standart sağlanmamaktadır. Mevcut firmaların kendilerini geliştirmesi için olanak sağlamamaktadır.
Kullanılmakta olan lisans ve sürücü belgeleri, patlayıcı ve radyoaktif maddelerin taşınmasına izin vermemektedir.Fakat günümüzde Türkiye sınırları içerisinde patlayıcı ve radyoaktif maddeler kullanılmakta ve ülke sınırları içerisinde taşınması konusunda düzenleyici (lisans ve sürücü belgesi anlamında) bir kural yoktur.Benzer bir uygulama ise kimyasal maddelerde görülmektedir.Atıkların taşınması için gösterilen bu özen ve dikkatin kimyasal madde taşınmasında yeteri kadar aranmaması ise düşündürücüdür.
Beyan edilen atık dışında faklı bir atık yüklenen ve ancak nihai noktalarda anlaşılan bu durum sonucunda doğabilecek sorumluluklar ve haklar konusunda yönetmelikte boşluklar bulunmaktadır.
Geri kazanım ve bertaraf tesislerinin sayılarının artması ile atığın yolda geçirdiği süre azalacak ve atık taşınması sürecinde oluşabilecek riskleri de azaltacaktır.